İran, Ukrayna'nın Hazar Denizi'ndeki yük gemisine düzenlediği saldırıda bir denizcinin ölmesinin ardından karşılık vereceğini duyurdu

Ne oldu

Ukrayna kuvvetleri 25 Temmuz Cumartesi günü Hazar Denizi'ndeki gemi trafiğine yönelik uzun menzilli saldırılar düzenledi. İran Dışişleri Bakanlığı aynı gün, İran'a ait bir ticaret gemisinin vurulduğunu, geminin patladığını, bir mürettebat üyesinin öldüğünü ve birkaç kişinin de yaralandığını bildirdi. İran kaynakları gemiyi Anna adlı yük gemisi, hayatını kaybeden denizciyi ise Bender-i Enzeli liman kentinden 23 yaşındaki Nima Moradi olarak tanımlıyor; İran medyası bunun onun ilk ticari seferi olduğunu belirtiyor.

Her iki taraf da güzergâh konusunda hemfikir: gemi yolculuğuna Rusya'nın Astrahan bölgesinde başlamış ve Bender-i Enzeli'ye doğru seyrediyordu. İran'ın Moskova Büyükelçisi Kazım Celali, İran'ın Astrahan konsolosluğunun olaya dahil olduğunu ve Rus makamlarının mürettebatın tahliyesine yardım ettiğini söyledi.

Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski, Ukrayna'nın Hazar Denizi'nde İran'ın da dahil olduğu askeri kargo sevkiyatlarında kullanılan gemilere ve bir savaş gemisine yönelik uzun menzilli saldırılarla "çok güçlü sonuçlar" elde ettiğini kamuoyu önünde doğruladı; ancak Tahran'ın belirttiği geminin adını vermedi. Ukrayna Güvenlik Servisi (SBU) Telegram üzerinden, insansız hava aracı saldırılarının İran ile Rusya arasında askeri kargo taşımak için kullanılan ve uluslararası yaptırımlara tabi yük gemilerini vurduğunu açıkladı.

İran, Ukrayna'nın Tahran'daki maslahatgüzarını Dışişleri Bakanlığı'na çağırdı. Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas ve Rus Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ile telefonda görüştü ve saldırının "cevapsız kalamayacağını" söyledi.

Taraflar

Tahran, saldırıyı sivil bir gemiye karşı işlenmiş bir suç ve BM Şartı'nın açık bir ihlali olarak nitelendiriyor. Arakçi, Ukrayna'yı "İsrail'in emriyle Avrupa'yı bu savaşın içine çekmeye çalışmakla" suçladı ve Ukrayna Cumhurbaşkanı'nı "asalak" olarak nitelendirdi. Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bakaî, eylemin yasa dışı ve maceracı olduğunu, sonuçlarının ise "kesinlikle öngörülemez" olacağını söyledi. Büyükelçi Celali, bazı iddialara rağmen geminin hiçbir askeri kargo taşımadığını açıkça belirterek askeri tedbirler de dahil olmak üzere yanıta ilişkin her kararın İran liderliğine ait olduğunu söyledi. Milletvekilleri daha da ileri giderek konuştu: Meclis Başkan Yardımcısı Hamidrıza Hacı Babayi "pişmanlık doğurucu bir yanıt" konusunda uyarırken, Ulusal Güvenlik Komisyonu Başkanı İbrahim Azizi saldırıyı "yanlış hesaplanmış" olarak nitelendirdi.

Kiev, operasyonu İran'a yönelik bir saldırı değil, bir tedarik hattının kesilmesi olarak sunuyor. Ukrayna, 2022'den bu yana Tahran'ı Ukrayna şehirlerine karşı kullanılan binlerce Shahed insansız hava aracı tedarik etmekle suçluyor; Zelenski ayrıca Temmuz başından bu yana Rusya'nın Körfez ülkeleri ve buradaki ABD tesislerine ait uydu görüntülerinin İran'a ulaştığını öne sürdü. İran Dışişleri Bakanlığı bu iddiayı tümüyle reddediyor ve İran'ın Rusya-Ukrayna çatışmasına hiçbir zaman müdahil olmadığını söylüyor.

Moskova kendisini Tahran'ın yanında konumlandırıyor. Lavrov, denizcinin ölümü nedeniyle taziyelerini iletti ve Rus Dışişleri Bakanlığı'na göre "Kiev rejiminin bu tür maceralarına" son verilmesi gerektiğinin altını çizdi. Celali, TASS'a Rus ve İran dışişleri ile savunma bakanlıklarının olay hakkında sürekli temas halinde olduğunu söyledi.

Dışarıdan bakış

Çatışmanın taraflarının dışındaki yayın organları olayı büyük ölçüde iki savaşın birleşmesi olarak okuyor. The Wall Street Journal, Ukrayna'nın Rusya'ya giden bir İran tedarik hattını vurmasıyla iki savaşın Hazar Denizi'nde kesiştiğini manşete taşıyor. Türkiye'den Daily Sabah, olayı İran savaşında yeni bir cephe açılması riski taşıyan bir saldırı olarak çerçeveliyor ve Tahran'ın "öngörülemez" sonuçlar tehdidine dikkat çekiyor. Katar merkezli Al Jazeera, misilleme uyarılarını Ukrayna'nın belirttiği hedeflerle ve İran'ın yalanlamasıyla birlikte aktarıyor ve Kiev'in Shahed insansız hava araçlarını engellemeye yardımcı olmak için Körfez ülkelerine askeri personel gönderdiğini hatırlatıyor. Fransa'dan Le Monde, olayı Orta Doğu savaşı canlı akışı içinde ele alıyor ve Arakçi'nin bir yanıtın neyi içereceğine dair ayrıntı vermediğini not düşüyor.

Yeni olan ne

Bu konunun önceki aşaması, Ukrayna'nın Kiev'e göre Rusya'ya yönelik İran yapımı insansız hava aracı ve füze bileşenleri taşıyan Hazar gemilerini vurduğunu kabul etmesiydi. Yeni olan, tartışmanın kargo iddialarından bir ölüm ve açık bir tehdide evrilmesi. İran'ın artık ismi belli bir kaybı var, Ukrayna'nın temsilcisini Dışişleri Bakanlığı'na çağırarak ve Kallas ile Lavrov'u arayarak diplomatik olarak tırmandı ve kınamadan yanıt hakkını saklı tuttuğu açıklamalarına geçti. İran'daki kamuoyu değerlendirmeleri de yeni biçimde bölünmüş durumda: milletvekilleri misilleme sözü verirken, Tahran Times'ın aktardığı geniş çapta paylaşılan bir sosyal medya sesi en azından bir "kuzey cephesi" açılmasına karşı uyarıda bulundu.

Sırada ne olabilir

İran, konuyu açtığı diplomatik kanalda tutmaya devam edebilir; BM Güvenlik Konseyi'ni ve Avrupa Birliği'ni kınama yapmaya ve tazminat taleplerini sürdürmeye teşvik ederken tehdit edilen yanıtı belirsiz bırakabilir. Bu durum, doğrudan Kallas üzerinden muhatap alınan Brüksel'in saldırıyı Ukrayna'ya ait askeri bir mesele mi yoksa Orta Doğu savaşındaki bir olay mı olarak değerlendireceğini sınayacaktır.

Alternatif olarak Tahran, meclisinden ve dışişleri bakanlığından gelen uyarılar doğrultusunda hareket edebilir; bu da çatışmayı şimdiye dek her iki savaşın da dışında kalmış bir denize taşıyarak kıyı devletlerini ve Astrahan sevkiyat güzergâhını da işin içine çekebilir.

Ukrayna, yaptırıma tabi gemilerin askeri kargo taşıdığı iddiasını sürdürürse Hazar koridorunu hedef almaya devam edebilir; bu da Rusya'yı, kalkış limanına ev sahipliği yapma rolü ile İran'a yönelik beyan ettiği desteği arasında bir denge kurmak zorunda bırakır.